जागतिक रेड क्रॉस दिन: माणुसकीचा गौरव.

जागतिक रेड क्रॉस दिन: माणुसकीचा गौरव.

        जागतिक रेड क्रॉस आणि रेड क्रिसेंट दिन दरवर्षी ८ मे रोजी साजरा केला जातो. हा दिवस रेड क्रॉस चळवळीचे जनक हेन्री ड्युनांट यांच्या जयंतीनिमित्त पाळला जातो. युद्ध, नैसर्गिक आपत्ती, महामारी आणि इतर संकटांच्या काळात निःपक्षपातीपणे मानवतेची सेवा करणाऱ्या स्वयंसेवक, कर्मचारी आणि रेड क्रॉस चळवळीच्या कार्याचा गौरव करणे हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे.

२). इतिहास.

- सुरुवात – सॉल्फेरिनोची लढाई: १८५९ मध्ये इटलीतील सॉल्फेरिनोच्या युद्धभूमीवर जखमी सैनिकांची दयनीय अवस्था पाहून स्विस उद्योजक हेन्री ड्युनांट यांनी स्थानिक नागरिकांच्या मदतीने जखमींना मदत केली.

- पुस्तक आणि समिती: 

     या अनुभवावर त्यांनी “A Memory of Solferino” हे पुस्तक लिहिले. १८६३ मध्ये International Committee for Relief to the Wounded ची स्थापना झाली, जी पुढे International Committee of the Red Cross (ICRC) म्हणून ओळखली गेली.

- जागतिक दिनाची कल्पना: 

     पहिल्या महायुद्धानंतर “जगभर शांततेसाठी योगदान देणारी वार्षिक कृती” ही कल्पना मांडली गेली. १९३४ च्या टोकियो परिषदेत यावर चर्चा झाली व दुसऱ्या महायुद्धानंतर १९४६ मध्ये लीग ऑफ रेड क्रॉस सोसायटीजने त्याचा अभ्यास केला.

- पहिला उत्सव: 

     ८ मे १९४८ रोजी पहिला International Red Cross Day साजरा झाला. १९८४ मध्ये नाव बदलून World Red Cross and Red Crescent Day करण्यात आले.

३). हेन्री ड्युनांट – मानवतेचे प्रणेते

हेन्री ड्युनांट यांचा जन्म ८ मे १८२८ रोजी झाला. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे युद्धकाळात जखमी सैनिकांना भेदभाव न करता मदत करण्याचे तत्त्व रुजले. त्यांच्या कार्यासाठी त्यांना १९०१ मध्ये पहिले नोबेल शांतता पारितोषिक मिळाले.

४). रेड क्रॉस चळवळीची ७ मूलभूत तत्त्वे.

रेड क्रॉस आणि रेड क्रिसेंट चळवळ खालील तत्त्वांवर चालते:

- मानवता – दुःख कमी करणे

- निःपक्षपातीपणा – कोणताही भेदभाव न करणे

- तटस्थता – संघर्षात बाजू न घेणे

- स्वातंत्र्य – स्वायत्त राहणे

- स्वयंसेवा – नफ्याच्या अपेक्षेशिवाय सेवा

- एकता – प्रत्येक देशात एकच संस्था

- विश्वव्यापकता – जगभर समान जबाबदारी.

५). जागतिक रेड क्रॉस दिनाचे महत्त्व

- जागरूकता: 

आपत्ती, युद्ध, महामारीमध्ये रेड क्रॉसचे कार्य लोकांपर्यंत पोहोचवणे.

- स्वयंसेवकांचा सन्मान: लाखो स्वयंसेवकांचे योगदान अधोरेखित करणे.

- मानवतेचा संदेश: “Per Humanitatem ad Pacem” – मानवतेद्वारे शांततेकडे, हे ब्रीदवाक्य प्रत्यक्षात आणणे.

- सज्जता: प्राथमिक उपचार, रक्तदान, आपत्ती व्यवस्थापन यांचे प्रशिक्षण घेण्यास प्रोत्साहन.

६). थीम – दरवर्षीचा विशेष संदेश.

दरवर्षी IFRC एक विशेष थीम जाहीर करते. काही अलीकडील थीम:

2024 व 2026 ची थीम “I give with joy, and the joy I give is a reward” अशीही सांगितली गेली आहे, जी सेवेतून मिळणाऱ्या आनंदावर भर देते.

७). भारतातील रेड क्रॉस.

इंडियन रेड क्रॉस सोसायटी (IRCS) ची स्थापना १९२० मध्ये झाली. पूर, भूकंप, अपघात, रक्तपेढी, लसीकरण मोहिमा, कोविड-१९ काळातील मदत यामध्ये IRCS अग्रेसर आहे. शालेय व महाविद्यालयीन स्तरावर Youth Red Cross द्वारे विद्यार्थ्यांना सामाजिक सेवेची संधी मिळते.

८). हा दिवस कसा साजरा करावा?

१)रक्तदान शिबिर: रक्ताची गरज कायम असते – रक्तदान करा.

२) प्राथमिक उपचार प्रशिक्षण: CPR, बँडेजिंग शिकून घ्या.

३) निधी संकलन: रेड क्रॉसच्या मदत कार्यासाठी देणगी द्या.

४) जनजागृती: सोशल मीडियावर #RedCrossDay, #BeHumankind हॅशटॅग वापरा. 

५) स्वयंसेवक बना: जवळच्या रेड क्रॉस शाखेत नोंदणी करा.

      जागतिक रेड क्रॉस दिन हा केवळ एका संस्थेचा उत्सव नाही, तर ‘माणुसकी’ या मूल्याचा उत्सव आहे. हेन्री ड्युनांट यांनी पाहिलेले स्वप्न – “सर्व माणसे बंधू आहेत” – आजही १९० पेक्षा जास्त देशांतील रेड क्रॉस/रेड क्रिसेंट सोसायट्या प्रत्यक्षात आणत आहेत. युद्ध, सीमा, धर्म, जात यांच्या पलीकडे जाऊन मदत करणे हेच या दिनाचे खरे सार आहे. तुम्हीही मानवतेच्या या चळवळीचा भाग व्हा – कारण छोटी मदतही कुणासाठी जग बदलू शकते.